Oryginalny artykuł naukowy
Kwartalnik Pedagogiczny

Metodologia pedagogiki normatywnej

2025, 70, Numer 4

Krzysztof Konarzewski

orcid.org/0000-0002-6073-2575

DOI

10.31338/2657-6007.kp.2025-4.1

Data publikacji

20.12.2025

Model publikowania

hybrydowy

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk społecznych

Dyscyplina

pedagogika

Klasyfikacja

-

Język publikacji

Polski

Pliki do pobrania

PDF 406 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:56

Liczba pobrań:24

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

Educational studies can adopt either a descriptive or a normative approach. The descriptive approach follows the standard methodology of the social sciences, while the normative approach lacks a clear methodological framework. This article distinguishes between two types of educational normativity: piecemeal, which is limited by the lifeworld and grounded in empirical evidence, and holistic, which is ideological and totalizing. The former, while not a science in the strict sense, demands a methodological discipline that is no less rigorous than that of its descriptive counterpart. A normative claim, referred to as a directive, is proposed to consist of a norm and an evaluation linked by the functor ‘because’. To recognize the directive, it is essential to justify the evaluation and empirically demonstrate that the action described by the norm is a condition for the state of affairs described in the evaluation. Only through rational justification can pedagogical directives remain transparent, open to critique, and accountable in shaping real-world educational practice. By contrast, holistic normativity is based on unverifiable historical or moral perspectives and cannot be methodologically justified. Its claims are resistant to falsification and often serve as ideological directives. This paper argues that such approaches, although influential, are epistemically irrational and risk producing harmful social consequences under the guise of educational reform.

Słowa kluczowe:

T_JOURNAL_ARTICLE_BLOCK_BIBLIOGRAPHY_DEFAULT_TITLE

Archer, M, S. (1979). Social origins of educational systems. London: Sage.

Arendt, H. (1989). Korzenie totalitaryzmu, tłum. D. Grinberg i M. Szawiel. Warszawa: Biblioteka Kwartalnika Politycznego „Krytyka”.

Asch, S. E. (1962). Nacisk grupy na modyfikacje i wypaczenia sądów. W: A. Malewski (red.), Zagadnienia psychologii społecznej (s. 175–189). Warszawa: PWN.

Badinter, E. (1981). Mother love: Myth and reality. New York: Macmillan.

Berger, P. L. i Berger, B. (1991). Becoming a member of society – Socialization. W: F. Ch. Waksler (ed.) Studying the social worlds of children: Sociological readings (s. 3–11). New York: Routledge.

Berger, P. L. i Luckmann, T. (1983). Społeczne tworzenie rzeczywistości, tłum. J. Niżnik. Warszawa: PIW.

Bronfenbrenner, U. (1988). Dwa światy wychowania: USA i ZSRR, tłum. J. Banasiak. Warszawa: PWN.

Cosmides, L. (1989). The logic of social exchange: Has natural selection shaped how humans reason? Studies with Wason selection task. Cognition, 31, 187–276.

Dover, K. J. (1994). Greek popular morality in the time of Plato and Aristotle. Indianapolis: Hackett.

Freire, P., Giroux, H. A. (1993). Edukacja, polityka, ideologia. W: Z. Kwieciński (red.), Nieobecne dyskursy (cz. III. s. 44–60). Toruń: Wydaw. UMK.

Gay, P. (1962). The dilemma of democratic socialism: Eduard Bernstein’s challenge to Marx. New York: Collier Books.

Grad, P. (2021). Podobieństwo rodzinne a paradoks reguły. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, 30(1), 71–88.

Habermas, J. (1999). Teoria działania komunikacyjnego, t. I: Racjonalność działania a racjonalność społeczna, tłum. A. M. Kaniowski. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN.

Habermas, J. (2002). Teoria działania komunikacyjnego, tom II: Przyczynek do krytyki rozumu funkcjonalnego. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN.

Husserl, E. (1967). Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii, tłum. D. Gierulanka. Warszawa: PWN.

Husserl, E. (1982). Medytacje kartezjańskie, tłum. A. Wajs. Warszawa: PWN.

Husserl, E. (2022). Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna, tłum. S. Walczewska. Kraków: Vis-à-vis Etiuda.

Kant, I. (1957). Krytyka czystego rozumu, tłum. R. Ingarden. Warszawa: PWN.

Kołakowski, L. (2003). Husserl i poszukiwanie pewności, tłum. P. Marciszuk. Kraków: Wydaw. Znak.

Konarzewski, K. (2002). Jak uprawiać badania oświatowe. Metodologia praktyczna (wyd. 2). Warszawa: WSiP.

Konarzewski, K. i Kamińska, K. (1982). Jak rozumieć i mierzyć konformizm. Kwartalnik Pedagogiczny, 2, 93–101.

Kropotkin, P. (1921). Pomoc wzajemna jako czynnik rozwoju, wyd. 2, tłum. J. Hempel. Warszawa: s.n.

Kwiek, M., Florek, S. i Piotrowski, P. (2016). Teoria historii życia a zachowania przestępcze. Resocjalizacja Polska, 12, 9–26.

Leppert, R. (2022). Nauczyciel jako adaptacyjny technik, refleksyjny praktyk, transformatywny intelektualista (próba zarysowania pola problemowego). Pobrane z https://projektujemyprzyszlosc.pl

Łaciak, P. (2008). Prawda jako idea regulatywna: Husserlowska fenomenologia wobec absolutyzmu i relatywizmu. Folia Philosophica, 26, 237–255.

Łukasiewicz, D. (2005). O pojęciu Lebensweltu w fenomenologii Edmunda Husserla. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, 54(2), 149–162.

Marks, K., Engels, F. (2007). Manifest Partii Komunistycznej, tłum. anonim. Warszawa: Studenckie Koło Filozofii Marksistowskiej.

Miller, R. (1981). Socjalizacja, wychowanie, psychoterapia. Warszawa: PWN.

Morszczyńska, U. (2009). Normy w pedagogice. Aksjologiczne i metodologiczne wyznaczniki statusu zdań o powinnościach. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Okoń, W. (1998). Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydaw. Akademickie „Żak”.

Platon (2001). Państwo, tłum. W. Witwicki. Kęty: Wydaw. Antyk.

Podgórecki, A. (1962). Charakterystyka nauk praktycznych. Warszawa: PWN.

Popper, K. R. (1977). Logika odkrycia naukowego, tłum. U. Niklas. Warszawa: PWN.

Popper, K. R. (1999). Nędza historycyzmu, tłum. anonim. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN.

Popper, K. R. (2010). Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie. Urok Platona, tłum. H. Krahelska. War¬szawa: Wydaw. Naukowe PWN.

Russo, L. (2005). Zapomniana rewolucja. Grecka myśl naukowa a nauka nowoczesna, tłum. I. Kania. Kraków: Universitas.

Rosenthal, R. (1991). O społecznej psychologii samospełniającego się proroctwa. W: J. Brzeziński i J. Siuta (red.), Społeczny kontekst badań psychologicznych i pedagogicznych (s. 341–387). Po¬znań: Wydaw. Naukowe UAM.

Suchodolski, B. (1947). Wychowanie moralno-społeczne, wyd. 2. Warszawa: „Nasza Księgarnia”.

Whiting. B. B. (red.). (1963). Six cultures of child rearing. New York: Wiley.

Wittgenstein, L. (1995). Wykład o etyce. W: Wykłady o religii i etyce (s. 75–85), tłum. W. Sady. Kraków: Wydaw. Znak.

Wittgenstein L. (2012), Dociekania filozoficzne, tłum. B. Wolniewicz. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN.

Wołoszyn, S. (2002). Jaką pedagogikę uprawiamy? W: E. Malewska, B. Śliwerski (red.), Pedagogika i edukacja wobec nowych wspólnot i różnic w jednoczącej się Europie (s. 157–171). Kraków: Impuls.

Ziemer, G. (2021). Jak wychować nazistę. Reportaż o fanatycznej edukacji, tłum. A. D. Kamińska. Kraków: Wydaw. Znak.

Podobne publikacje