Antycypowany obraz ucznia cudzoziemca w deklaracjach studentów na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna

Baranowska, A. S. (2020). Bariery integracji uczniów cudzoziemskich ze środowiskiem szkolnym. Studia Edukacyjne, 59, 215–236.

Bem, M. T. (2020). Kompetencje międzykulturowe studentów. Studium teoretyczno-empiryczne. [Niepu-blikowana praca doktorska, Uniwersytet w Białymstoku]. Pobrane z https://repozytorium. uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/12550/1/M_Bem_Kompetencje_miedzykulturowe_studentow.pdf (otwarty 20.03.25).

Białek, K. (red.). (2015). Międzykulturowość w szkole. Poradnik dla nauczycieli i specjalistów. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Błeszyńska, K. (2010). Dzieci obcokrajowców w polskich placówkach oświatowych – perspektywa szkoły. Raport z badań. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Budzyński, Ł., Lubimow, J. (2023). Proces inkluzji uczniów uchodźczych – perspektywa nauczycieli. W: P. Szymczyk, I. Domina (red.), Migracje i uchodźstwo ludności. Trendy, problemy, wyzwania (s. 7–21). Lublin: Wydawnictwo Naukowe TYGIEL.

Chisi, B., Jach, I., Panasiuk, T., Pawlic-Rafałowska, E., Yeremyan-Woźniakowska, M., Błeszyńska, K. M. (2013). Dziecko migranckie w naszej klasie. Rekomendacje nauczycieli dla nauczycieli. Organizacja ds. Migracji (IOM). Pobrane z https://biblioteka.womczest.edu.pl/new/wp-content/ uploads/2013/09/webowa_biblioteka_przedszkole_dziecko_migranckie_w_naszej_klasie. pdf (otwarty 20.10.24).

Christ, M. Gałka J. (2018). Wyniki badań własnych dotyczących realizacji edukacji międzykulturowej w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym. Podstawy Edukacji, 11, 133–146.

Chrzanowska, I., Jachimczak, J. (2018). Uczeń z doświadczeniem migracji. Diagnoza potrzeb i obszary wsparcia w ramach edukacji włączającej – uczeń cudzoziemski. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 21, 87– 102.

Danilewicz, W., Prymak, T. (2020). Kryzys uchodźczy bez uchodźców – postawy studentów z Polski północno-wschodniej wobec uchodźców. Resocjalizacja Polska, 194–215.

Dąbrowa, E., Markowska-Manista, U. (2018). Przygotowanie nauczycieli i pedagogów w zakresie edukacji międzykulturowej – prezentacja projektu badawczego. Edukacja Międzykulturowa, 8(1), 169–184.

Dembicka, B., Żdanuk, I. (2023). Determinanty wyboru uczelni i kierunku studiów w ocenie studentów i absolwentów polskich szkół wyższych. Akademia Zarządzania, 7(3), 377–389.

Dobrowolska, B. (2009). Kompetencje międzykulturowe uczniów jako funkcja rozumienia problematyki wielokulturowości i świadomości jej roli u nauczyciela. Z pogranicza praktyki i pedagogicznej refleksji. W: E. Dąbrowa, U. Markowska-Manista (red.), Między kulturami. Edukacja w wielokulturowej rzeczywistości (s. 76–86). Radom: Wydawnictwo Naukowe Instytu

tu Technologii Eksploatacji. Dobrowolska, B. (2010a). Diagnozowanie pedagogiczne w środowisku klasy zróżnicowanej kulturowo. Aktualne problemy i dylematy a orientacja prospektywna – analiza badań.

W: B. Dobrowolska (red.), Badawczy charakter pracy nauczyciela. Wybrane obszary teorii i szkolnej pragmatyki, (s. 159–175). Siedlce: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach.

Dobrowolska, B. (2010b). Odmienność kulturowa w klasie szkolnej na przykładzie uczniów czeczeńskich w Polsce – badanie kompetencji kulturowych nauczycieli. W: J. Surzykiewicz, M. Kulesza (red.), Ciągłość i zmiana w edukacji szkolnej – społeczne i wychowawcze obszary napięć (s. 219–228). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Dobrowolska, B. (2012). Kompetencje nauczycieli a wielokulturowość w świetle badań własnych. Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne, 21, 15–33.

Gzyra, M. (2015). Asystent kulturowy (pomoc nauczyciela). W: B. Lachowicz (red.), Uczniowie z różnych kultur w szkole (s. 31–33). Warszawa: MEN, ORE. Pobrane z https://bezpiecznaszkola. men.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/uczniowe-z-roznych-kultur-w-szkole.pdf. (otwarty 21.06.24).

Hajduk-Gawron, W. (2018). Uczniowie cudzoziemscy w polskim systemie edukacyjnym – doświadczenia śląskich szkół z perspektywy osób przyjmowanych i środowiska przyjmującego. Postscriptum Polonistyczne, 2, 187–203.

Herudzińska, M. H. (2018). Dzieci cudzoziemskie w polskiej szkole. Portret(y), wyzwania i problemy. Wychowanie w Rodzinie, 17(1), 187–209.

Hryniewicz, J. T. (2011). Imigracja i wielokulturowość w warunkach dużego dystansu kulturowego. Studia Regionalne i Lokalne, 3, 5–25.

Januszewska, E. (2015). Uczeń cudzoziemski w polskiej szkole. Założenia teoretyczno-badawcze. Journal of Modern Science, 27(4), 11–32.

Januszewska E. (2017). Uczniowie cudzoziemscy w polskiej szkole – między integracją a marginalizacją. Studia Edukacyjne, 43, 129–152.

Januszewska, E., Markowska-Manista, U. (2017). Dziecko „inne” kulturowo w Polsce. Z badań nad edukacją szkolną. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Jędryka, B. (2022). Dobry start uczniów z doświadczeniem migracji. Języki Obce w Szkole, 2, 29–46.

Klimowicz, A. (2004). Wstęp. W: A. Klimowicz (red.), Edukacja międzykulturowa. Poradnik dla na-uczyciela (s. 5–7). Warszawa: Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli.

Korczak, J. (2024). Uczeń obcokrajowiec w szkole w opiniach studentów kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 629(4), 43–52.

Korczyński, M., Okrasa, M. (2015). Dystans społeczny rodziców wobec innych narodowości wyznacznikiem dialogu międzykulturowego. Studia Białorutenistyczne, 9, 105–117.

Kwaśniewska-Paszta, S. (2020). Analiza i ocena metod oraz narzędzi badawczych: doniesienie z badania pilotażowego dotyczącego obrazu Innego konstruowanego przez polskich trzecioklasistów. Przegląd Krytyczny, 2(1), 55–72.

Kwieciński, Z. (1995). Socjopatologia edukacji. Olecko: Mazurska Wszechnica Nauczycielska.

Kwieciński, Z. (2000). Tropy–ślady–próby: studia i szkice z pedagogii pogranicza. Poznań: Wydawnictwo Edytor.

Łodziński, S. (2007). Wielokulturowość i prawa mniejszości. Zmieniające się wizje integracji imigrantów w Europie. W: A. Barska, M. Korzeniowski (red.), Wielokulturowość – międzykulturowość – transkulturowość w perspektywie europejskiej i pozaeuropejskiej (s. 95–117). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Ministerstwo Edukacji Narodowej [MEN]. (2022). Zasady przyjmowania cudzoziemców do polskich szkół w kontekście obecnej sytuacji na Ukrainie. Pobrane z https://www.gov.pl/attachment/ 7d55a4b9-6098-48ec-a2ac-0223d4754a3a. (otwarty 20.03.2025).

Merton, R. (1982). Teoria socjologiczna i struktura społeczna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Miodunka W. (2014). Dwujęzyczność polsko-obca w Polsce i poza jej granicami. Rozwój i perspektywy badań. LingVaria, 9(17), 199–226.

Mirosław, J. (2015). Rola i zadania psychologa. W: B. Lachowicz (red.), Uczniowie z różnych kultur w szkole (s. 17–25). Warszawa: MEN, Ośrodek Rozwoju Edukacji. Pobrane z https://bezpiecz-naszkola.men.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/uczniowe-z-roznych-kultur-w-szkole.pdf. (otwarty 24.06.2024).

Młynarczuk-Sokołowska, A., Szostak-Król, K. (2022). Polska szkoła wobec wyzwań wynikających z nowego kontekstu przymusowej migracji. Ku metodyce wspierającej edukację i integrację uczniów pochodzących z Ukrainy. W: Z. Zbróg (red.), Dzieci z Ukrainy – pomoc, integracja i wsparcie edukacyjne w przedszkolu, w szkole i w instytucjach samorządowych (s. 233–246). Kielce: Kieleckie Towarzystwo Naukowe.

Nazaruk, S., Klim-Klimaszewska, A. (2017). Edukacja wielokulturowa szansą na integrowanie uchodźców ze społecznością lokalną. Studia Edukacyjne, 43, 153–164.

Naczelna Izba Kontroli [NIK]. (2023). Kształcenie dzieci cudzoziemców w polskich szkołach. Warszawa: NIK. Pobrane z https://www.nik.gov.pl/plik/id,28888,vp,31720.pdf. (otwarty 24.11.2024).

Naczelna Izba Kontroli [NIK]. (2024). Dzieci cudzoziemców w polskich szkołach. Warszawa: NIK. Pobrane z https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/ksztalcenie-dzieci-cudzoziemcow.html. (otwarty 01.01.2025).

Nikitorowicz, J., Guziuk-Tkacz, M. (2021). Wielokulturowość – międzykulturowość – transkulturowość w kontekście pedagogicznym. Edukacja Międzykulturowa, 2, 21–36.

Nikitorowicz, J. (2009). Edukacja regionalna i międzykulturowa. Warszawa: Wydawnictwa Akademic

kie i Profesjonalne. Nikitorowicz, J. (2012). Fenomen wielokulturowości i prognozy rozwoju ku międzykulturowości. Edukacja Międzykulturowa, 1, 47–66.

Nowak, S. (1973). Teorie postaw. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Obara-Grączewska, E. (2018). Uczeń obcojęzyczny w szkole, czyli nauczycielskie wyzwania i trudności. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Okrasa, M., Dąbrowska-Żmuda, K. (2020). Postrzeganie imigrantów w aspekcie afektywnym przez studentów pedagogiki w perspektywie ich przyszłej pracy zawodowej. Kultura i Edukacja, 3, 94–112.

Papuda-Dolińska, B., Knopik, T., Wiejak, K., Błaszczak, A., Styrkacz, S., Mykowska, K. (2024). Edukacja dzieci i uczniów z doświadczeniem migracyjnym przybyłych z Ukrainy – dobre praktyki i rekomendacje. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.

Pasamonik, B. (2017) „Malowanie strasznego diabła” – metamorfoza obrazu uchodźcy w Polsce.

W: U. Markowska-Manista, B. Pasamonik (red.), Kryzys migracyjny. Perspektywa społeczno-kulturowa (s. 15–45). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej.

Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 marca 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw. Dz.U. z 2022 r. poz. 573.

Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 marca 2022 r. w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy. Dz. U. z 2023 r. poz. 2094.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw. Dz. U. z 2023 r. poz. 2301, zm.

Szempruch, J., Blachnik-Gęsiarz, M. (2018). Praktyczny wymiar kompetencji międzykulturowych w polskiej szkole. W: P. Borza, K. Rejman, W. Błażejewski, B. Rejman (red.), Edukacja międzykulturowa – idee, koncepcje, inspiracje (s. 77–84). Jarosław: Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Techniczno-Ekonomicznej im. Ks. Bronisława Markiewicza.

Szybura, A. (2016). Potrzeby językowe uczniów przybywających z zagranicy w zakresie nauczania języka polskiego. Języki Obce w Szkole, 2, 99–105.

Śmiechowska-Petrovskij, E. (2017). Program kształcenia nauczycieli w zakresie wspierania uczniów z trudnościami adaptacyjnymi (uchodźców, cudzoziemców, reemigrantów). Założenia i ewaluacja, W: U. Markowska-Manista, B. Pasamonik (red.), Kryzys migracyjny. Perspektywa pedagogiczno-psychologiczna (s. 15–32, t. 2). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Tarkowska, E. (1997). Niepewność kulturowa a stosunek do inności. W: M. Kempny, A. Kapciak, S. Łodziński (red.), U progu wielokulturowości. Nowe oblicza społeczeństwa polskiego (s. 85–97). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Tędziagolska, M., Walczak, B., Wielecki, K. M. (2023). Uczniowie uchodźczy w polskich szkołach. Warszawa: Centrum Edukacji Obywatelskiej.

Wielewska, M., Godzwon, J., Gargul, K., Nawrocka, E., Konopka, K., Sobczak, K., Rudnik, A. ZdunRyzewska, A. (2022). Comparing students of medical and social sciences in terms of self-assessment of perceived stress, quality of life, and personal characteristics. Frontiers in Psychology, 13,1–6.

Załącznik do uchwały nr 120 Rady Ministrów z dnia 15 października 2024 r. „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna polski na lata 2025–2030”.

Załęski, P. (2012). Tożsamość kulturowa – wprowadzenie. W: P. Załęski, A. Syliwoniuk (red.), Tożsamość kulturowa w Europie Zachodniej. Warszawa: Wydawnictwo ASPRA – JR.

Zawadzka, E. (2004). Nauczyciele języków obcych w dobie przemian. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.